از حسین علیزاده زیاد گفته ایم. از نامرد شدنش در جایزه ی گرمی ، از تجربیاتش ، از کارهای نو او و ... . اما از آثارش کم سخن گفتیم. حد اقل آنقدر که در شان او باشد نیست.

نی نوا را اکثر ما میشناسیم. اثری ماندگار از حسین علیزاده. این اثر در دو قسمت نی نوا برای سازهای زهی و نی و آوای مهر برای ارکستر سازهای ملی اجرا شده است. با غلبه بر احساساتم می گویم اثری فوق العاده است. با شنیدم آن می توانم بگویم که شاید روحی دوباره پیدا می کنم. در زیر مروری با هم با این اثر خواهیم داشت و سپس قطعاتی از آن را نیز می توانید بشنوید.

***

اولین طرح های نی نوا در سال 1355 بر اساس دستگاه نوا (دستگاهی که حسین علیزاده به تسلط در آن شهرت زیاد دارد) در جشن هنر شیراز با همنوازی های سازهای ایرانی اجرا شد ، با این تفاوت که فرم اصلی اثر کاملا مبتنی بر ردیف سازی و آوازی بنا شده بود. سال 1361 همان طرح با تغییراتی اساسی از نظر محتوا و فرم برای ارکستر زهی و نی تکنواز نوشته و در نهایت در تابستان 1362 تحت عنوان نــــی نوا (نوای نـــــی) ضبط شد.

ساختمان اصلی اثر از همان ابتدا ساختمان کلی دستگاه نوا پیروی کرده که در کل آن انگاره های گوشی های اصلی نوا ، در حرکت ملودی و ترکیبموازی آن ها و هارمونی از درجات شکل دهنده ی مقام یا مدهای گوناگون در حرکت ملودی ، بسط و گسترش یافته است. بجز گوشه یا مدهای اصلی مانند درآمد ، نیشابورک ، جامه دران و نهفت ، انگاره های گوشه های فرعی نیز در شکل گیری و ترکیب ملودی ها نقش اساسی داشتند.

انگاره های ریتمیک دستگاه نوا نیز پایه و اساس بسط و گسترش ریتم در نی نوا است که شامل انگاره های ریتمیک درآمد ، نهفت ، نیشابورک ، نهفت ، مثنوی ، نغمه ، جامه دران و ... می شود.

:: نی نوا در هشت قسمت ::

1. درآمد

درآمد یا مقدمه که حرکتی پایین رونده با ویولن آلتو در دانگ دوم آغاز و نهایتا بعد از اجرای انگاره های نوا از میزان ششم تابلویی از انگاره های اصلی نوا توسط ارکستر نمایان می شود و سپس طرح ملودی اصلی برای ویولن سل با همراهی ارکستر نوشته می شود که با نت های کشیده پایان می یابد.

» گوش کنید : درآمد نوا از آلبوم نی نوا

2. مثنوی

با ملودی پرش دار نی همراه با نت های کشیده ی ارکستر که حالتی از مثنوی سازی است آغاز می شود در انتها روی نت اصلی نـــــــــوا خاتمه می یابد.

3. نغمه (1)

با پیتزیکاتوی آهسته ی ویولن سل و کنترباس آغاز می شود و در ادامه دگره های مختلفی از گوشه ی نغمه برای آلتو و ویولن 1 و 2 با ریتم های گوناگون نوشته شده است که در ادامه ی انگاره های آغازین با نغمه ترکیب می شوند و در پایان ، نـی گوشه ی نغمه را به صورت آوازی با همراهی ارکستر پایان می دهد.

» گوش کنید : نغمه قطعه در آلبوم نی نوا

4. نغمه (2)

با سلوی ویولن سل دگره ی دیگری از نغمه با حرکتی به تدریج تندتر با همراهی ریتمیک نی ادامه می یابد و نهایتا با تکرار انگاره ی نغمه توسط ارکستر پایان می یابد.

5. جامه دران

با حرکت آهسته ی ویولن آلتوی سلو آغاز می شود و با ملودی و انگاره های گوشه های دیگر ترکیب و با حرکتی تندتر با گوشه ی نغمه پایان می یابد.

» گوش کنید : جامه دران از آلبوم نی نوا

6. نهفت

انگاره ی اصلی گوشه ی نهفت به صورت اکتاو در بخش های مختلف آغاز و نی با حالتی نیمه آزاد همراه می شود ؛ در ادامه ی همین گوشه با دگره های ریتمیک تندتر با همراهی نی و ارکستر پایان می یابد.

7. فرود

مقدمه عینا تکرار می شود و قطعه در دستگاه نوا فرود می آید

8. رقص سماع

این قسمت با ریتم ده ضربی (3+3+4) یا (1+2+3+4) با پیتزیکاتوی ویولن سل و کنتر باس با همراهی دو نی اغاز می شود که در ادامه بقیه ی ارکستر با پیتزیکاتو ، دو نی را همراهی می کنند و با سوال و جواب نی ها و ارکستر ادامه پیدا می کند و با کرشندوی کوتاه ارکستر قطعه به پایان می رسد.

» گوش کنید : رقص سماع از آلبوم نی نوا

حسین علیزاده

من بعد در این وبلاگ با آثار حسین علیزاده  بیشتر آشنا خواهید شد.