آهنگساز: موسيو لومر- فرانسوي (موسيقي دان نظامي)
شاعر: بيژن ترقي
اجراي جديد در مهر 84 – تالار وحدت
توسط اركستر ملل ايران
خواننده: سالار عقيلي
نام جاويد وطن
صبح اميد وطن
جلوه كن در آسمان
وطن اي هستي من
شور و سرمستي من
جلوه كن در آسمان
همچو مهر جاودان
بشنو سوز سخنم
كه هم آواز تو منم
همه جان و تنم
وطنم وطنم وطنم
همه با يك نام و نشان
به تفاوت هر رنگ و زبان
همه شاد و خوش و نغمه زنان
ز صلابت ايران جوان
اولين سرود ملي ايران مربوط به دوره قاجار ساخته موسيو لومر فرانسوي موسيقي دان نظامي اعزامي به ايران در دوره قاجار. اين سرود براي پيانو نوشته شده و يك بار به هنگام ورود مظفرالدين شاه قاجار و در حضور وي در پاريس اجرا گرديد و اجراي آن توسط اركستر ملل اولين اجراي رسمي و اركسترال آن است كه به پيشنهاد رهبر اركستر در دوره حاضر ترانه اي براي آن توسط بيژن ترقي سروده شد.به همراه خواننده در دهم و يازدهم مهرماه ۸۴ در تالار وحدت اجرا گرديد.
نمی دانم آیا شما هم فیلم دلشدگان را که دشب (جمعه شب) پخش شد را دیدید یا خیر. اگر دیده باشید حتما می دانید که قضیه از چه قرار است ...
خلاصه داستان دلشدگان آن است که در زمان سلطنت احمد شاه، تاجري فرنگي به بهانه رونق فرهنگ و هنر قصد دارد با پركردن چند صفحه از چند موسيقي دان ايراني، رديف هاي اصيل ايراني را كه در حال فراموشي است، از گزند گذر زمان محفوظ نگه دارد.
جمعه شب ساعت ۲۲:۵۰ دقیقه برنامه ی صد فیلم که از شبکه ی ۳ سیما پخش می شود اقدام به پخش فیلم دلشدگان به کارگردانی مرحوم علی حاتمی و موسیقی حسین علیزاده و آواز محمد رضا شجریان کرد. در ابتدا از این اقدام سیما که قرار است سازهای موسیقی ملی را در رسانه ی ملی نشان دهد تعجب کردم ؛
این برنامه با نقد و بررسی یکی از کارشناسان برنامه شروع شد و همانطور ادامه یافت تا زمان شروع فیلم. همانطور که گفتم از اینکه سیمای جمهوری اسلامی بخواهد فیلم دلشدگان را که سراسر با موسیقی و ساز و نواختن آن ها و آواز اصیل ایرانی همراه را پخش کند تعجب کردم. ولی با اقدام دیشب آن متوجه شدم که این رسانه ی ملی هیچگاه کاری را بی جهت انجام نمی دهد.
باری ؛ حدود ۷۰ درصد فیلم حذف شده بود. تمامی کنسرت ها ، آوازخوانی ها ، نواختن سازها و ... همه و همه حذف شده بود. جالب تر از آن ، حذف بخشی از آهنگ کوتاه گلچهره بود. شاید حذف آن به این دلیل بود که در هنگام خواندن آن آواز توسط محمد رضا شجریان تصاویری از ساز و آواز نیز نمایش داده میشد. چگونه فرت کردن جوان آواز خوان ، چگونگی سفر به پاریس ... همگی حذف شده بودند با در اصطلاح سانسور.
» گوش کنید : تصنیف گلچهره (موسیقی فیلم دلشدگان) - آواز محمد رضا شجریان
تمامی قصه عوض شده بود. اگر کسی که قبلا این فیلم را ندیده باشد ، اگر بخواهد به موسیقی علاقه مند شود و این فیلم را ببیند قطعا علاقه ی او از موسیقی سلب می شود.
صدا و سیما که همواره با نشان دادن سازهای ملی چون تار ، سه تار ، سنتور ، تنبک ، کمانچه و ... مخالف بوده ، چرا اقدام به پخش چنین فیلمی کرده که متن آن کاملا در باره ی موسیقی است. این سازمان حتی اجازه ی پخش و نمایش سازی را که توسط هنرمندی در حال نوختن است را در برنامه ی آوای ایرانی که تنها برنامه درباره ی موسیقی ایران است را نمی دهد ، آن وقت اقدام به نمایش این فیلم می کند. !!
به عقیده ی من با پخش این فیلم ها به این شکل نه تنها کمکی به موسیقی ایرانی و اصیل پارسی می شود که علاقه ی افراد را نیز صلب می کند.
به نظر شما چرا باید اینطور شود ... ؟!!
پیشتر در این وبلاگ با زندگی نامه ی استاد جلیل شهناز آشنا شده ایم . در این اثر به بررسی آثار استاد جلیل شهناز می پردازیم.
***
آثار استاد جلیل شهناز
از بداهه نوازی چهارمضراب
· افتخار آفاق: استاد جلیل شهناز
· نوید بهاری: استاد جلیل شهناز
· زبان تار: استاد جلیل شهناز ، جهانگیر ملک
· باغ نوا: استاد جلیل شهناز
· چهارمضراب: استادان جلیل شهناز ، ناصر فرهنگ فر ، محمد اسماعیلی
· عطرافشان: استادان جلیل شهناز ، ناصر فرهنگ فر
· دفتر تار: استادان جلیل شهناز ، ناصر فرهنگ فر ،
· پانزده قطعه برای تار و سه تار: جزوه آموزشی
***
» شور و زندگی
این اثر استاد شهناز که توسط انتشارات نواگر منتظر شده است بیشتر به بداهه نوازی در دستگاه شور مربوط می شود. البته میان آن حالت هایی هم در آواز ابوعطا وجود دارد.
قطعات این آلبوم:
1. بداهه نوازی در دستگاه شور
شامل درآمد ، چهارمضراب با اشره به گوشه های کرد بیات
2. قطار.
در آن اثر تنها ضرب تنبک شنیده می شود.
3. چهارمضراب بیات ترک
بداهه نوازی در ریتم قطار همراه با تنبک
این اثر با تار استاد جلیل شهناز و تنبک محمد اسماعیلی نواخته شده است.
گوش کنید : چهارمضراب بیات ترک (بداهه نوازی در ریتم قطار)
تنبک: محمد اسماعیلی – تار: استاد جلیل شهناز
***
چهارمضراب
بداهه نوازی استاد جلیل شهناز بهمراه تنبک استادان فرهنگ فر و محمد اسماعیلی. در این اثر قطعاتی از استاد جلیل شهناز که بیشتر در دستگاه اصفهان می باشد به صورت چهارمضراب نوخته می شود. این اثر توسط انتشارات چهارباغ منتشر شده است.
چهارمضراب های استاد جلیل شهناز
به قلم سید علیرضا میر علی نقی
چهار مضراب تنها فرم کاملا سازی موسیقی ایرانی است ؛ فرمی که وابسته به تکنیک نوازندگی است و قابلیت انطباق – نسبی یا کامل – با کلام آوازی را ندارد. بر عکس فرم های دیگر که هر کدام به نوعی قابلیت پذیرش کلام را دارند. چهار مضراب در موسیقی ایرانی همواره با تغییر و تحول در تکنیک های نوازندگی رشد کرده و متحول شده است. اصل چهارمضراب مربوط به سازهای مضرابی است و در سازهایی زهی چون کمانچه نیز کم و بیش قابل اجرا است. چهارمضراب قطعه ای است موزون و وزن دار که در آن صدای پایه (پدال یا واخوان) به طور مرتب و مشخص شنیده می شود و جملات چهارمضراب با این پایه مشخص و شنیده می شود. در شیوه های مختلف نوازندگی ، چهارمضراب های متنوعی ابداع شده و مجموع چهارمضرابهای موسیقی ایرانی در هفتاد سال گذشته مجموعه ای غنی ، پربار و قابل مطالعه است. در مکتب تار نوازانی اصفهان (که پایه و اساس آن استاد جلیل شهناز است) چهارمضراب هایی زیبا که بیشتر به شکل بداهه اند آفریده شده که حاصل پختگی تکنیک و خلاقیت کم نظیر (یا حتی بینظیر) نوازندگان آن است. صدای تار در مکتب موسیقی اصفهان با پنجاه سال درخشش هنر والای استاد جلیل شهناز بیاد می آید و ساعت ها نوار ضبط شده از فوران خلاقیتهای انحصاری استاد جلیل شهناز ، چهارمضراب های بسیار دلنشین و زیبایی را تقدیم گنجینه ی هنر موسیقی ایرانی کرده است.
گوش کنید : چهارمضراب اصفهان ، اثری از استاد جلیل شهناز
***
زبان تار:
بداهه نوازی استاد جلیل شهناز با همراهی تنبک استاد جهانگیر ملک و استاد ناصر افتتاح.
در این اثر نیز قطعاتی در دستگاه سه گاه اجرا شده است. قطعه ی شور دشت نیز که با تنبک استاد افتتاح همراه است از دیگر قطعات آن است.
این اثر توسط انتشارات چهارباغ منتشر شده است.
گوش کنید : قطعه شور دشت با همراهی تنبک استاد افتتاح
نی نوا را اکثر ما میشناسیم. اثری ماندگار از حسین علیزاده. این اثر در دو قسمت نی نوا برای سازهای زهی و نی و آوای مهر برای ارکستر سازهای ملی اجرا شده است. با غلبه بر احساساتم می گویم اثری فوق العاده است. با شنیدم آن می توانم بگویم که شاید روحی دوباره پیدا می کنم. در زیر مروری با هم با این اثر خواهیم داشت و سپس قطعاتی از آن را نیز می توانید بشنوید.
***
اولین طرح های نی نوا در سال 1355 بر اساس دستگاه نوا (دستگاهی که حسین علیزاده به تسلط در آن شهرت زیاد دارد) در جشن هنر شیراز با همنوازی های سازهای ایرانی اجرا شد ، با این تفاوت که فرم اصلی اثر کاملا مبتنی بر ردیف سازی و آوازی بنا شده بود. سال 1361 همان طرح با تغییراتی اساسی از نظر محتوا و فرم برای ارکستر زهی و نی تکنواز نوشته و در نهایت در تابستان 1362 تحت عنوان نــــی نوا (نوای نـــــی) ضبط شد.
ساختمان اصلی اثر از همان ابتدا ساختمان کلی دستگاه نوا پیروی کرده که در کل آن انگاره های گوشی های اصلی نوا ، در حرکت ملودی و ترکیبموازی آن ها و هارمونی از درجات شکل دهنده ی مقام یا مدهای گوناگون در حرکت ملودی ، بسط و گسترش یافته است. بجز گوشه یا مدهای اصلی مانند درآمد ، نیشابورک ، جامه دران و نهفت ، انگاره های گوشه های فرعی نیز در شکل گیری و ترکیب ملودی ها نقش اساسی داشتند.
انگاره های ریتمیک دستگاه نوا نیز پایه و اساس بسط و گسترش ریتم در نی نوا است که شامل انگاره های ریتمیک درآمد ، نهفت ، نیشابورک ، نهفت ، مثنوی ، نغمه ، جامه دران و ... می شود.
:: نی نوا در هشت قسمت ::
1. درآمد
درآمد یا مقدمه که حرکتی پایین رونده با ویولن آلتو در دانگ دوم آغاز و نهایتا بعد از اجرای انگاره های نوا از میزان ششم تابلویی از انگاره های اصلی نوا توسط ارکستر نمایان می شود و سپس طرح ملودی اصلی برای ویولن سل با همراهی ارکستر نوشته می شود که با نت های کشیده پایان می یابد.
» گوش کنید : درآمد نوا از آلبوم نی نوا
2. مثنوی
با ملودی پرش دار نی همراه با نت های کشیده ی ارکستر که حالتی از مثنوی سازی است آغاز می شود در انتها روی نت اصلی نـــــــــوا خاتمه می یابد.
3. نغمه (1)
با پیتزیکاتوی آهسته ی ویولن سل و کنترباس آغاز می شود و در ادامه دگره های مختلفی از گوشه ی نغمه برای آلتو و ویولن 1 و 2 با ریتم های گوناگون نوشته شده است که در ادامه ی انگاره های آغازین با نغمه ترکیب می شوند و در پایان ، نـی گوشه ی نغمه را به صورت آوازی با همراهی ارکستر پایان می دهد.
» گوش کنید : نغمه قطعه در آلبوم نی نوا
4. نغمه (2)
با سلوی ویولن سل دگره ی دیگری از نغمه با حرکتی به تدریج تندتر با همراهی ریتمیک نی ادامه می یابد و نهایتا با تکرار انگاره ی نغمه توسط ارکستر پایان می یابد.
5. جامه دران
با حرکت آهسته ی ویولن آلتوی سلو آغاز می شود و با ملودی و انگاره های گوشه های دیگر ترکیب و با حرکتی تندتر با گوشه ی نغمه پایان می یابد.
» گوش کنید : جامه دران از آلبوم نی نوا
6. نهفت
انگاره ی اصلی گوشه ی نهفت به صورت اکتاو در بخش های مختلف آغاز و نی با حالتی نیمه آزاد همراه می شود ؛ در ادامه ی همین گوشه با دگره های ریتمیک تندتر با همراهی نی و ارکستر پایان می یابد.
7. فرود
مقدمه عینا تکرار می شود و قطعه در دستگاه نوا فرود می آید
8. رقص سماع
این قسمت با ریتم ده ضربی (3+3+4) یا (1+2+3+4) با پیتزیکاتوی ویولن سل و کنتر باس با همراهی دو نی اغاز می شود که در ادامه بقیه ی ارکستر با پیتزیکاتو ، دو نی را همراهی می کنند و با سوال و جواب نی ها و ارکستر ادامه پیدا می کند و با کرشندوی کوتاه ارکستر قطعه به پایان می رسد.
» گوش کنید : رقص سماع از آلبوم نی نوا
حسین علیزاده
من بعد در این وبلاگ با آثار حسین علیزاده بیشتر آشنا خواهید شد.