اشاره 
   جمشید عندلیبی در سال 1336 در شهر قروه  در استان کردستان دیده به جهان گشود. موسیقی در خانواده آنها موروثی بوده و خانواده مادری و پدری ایشان اهل ذوق و ادب و موسیقی بودند. از شش سالگی زیر نظر برادرانش تعلیم موسیقی را آغاز کرد و در ادامه تا دوازده سالگی در کلاسهای فرهنگ و هنر کردستان مشغول فراگیری موسیقی بود که به عضویت ارکستر موسیقی ایرانی کردستان در آمد . ایشان یکبار گفته اند که موسیقی را نواختن ساز آکاردئون شروع کرده و سپس با علاقه عجیبی که به نی پیدا می کند نی نوازی را ادامه می دهد.

در سال 1354 وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران می شود و به تحصیل در دوره موسیقی ادامه می دهد. در این مدت از محضر استادانی چون شادروان نور علی برومند و دیگر استادان زمان خود بهره فراوان می برد.

وی ردیف موسیقی سنتی ایرانی مشهور به ردیف میرزا عبداله را نزد شادروان نورعلی خان برومند و محمدرضا لطفی و ردیف آوازی عبد اله دوامی را نزد شادروان محمود کریمی و ناصح پور و تکنیک ردیف آوازی را نزد محمد رضا شجریان فرا گرفت.

از سال 1356 همکاری خود را با گروه شیدا ، در رادیو ایران آغاز کرد . وی در سال 1357 با همکاری هنرمندانی چون حسین علیزاده ، پرویز مشکاتیان ، ناصر فرهنگ فر و علی اکبر شکاری ، کانون فرهنگی هنری چاوش و گروه عارف را بنیاد نهادند. عندلیبی در ادامه فعالیتهای هنری خود کنسرتهای زیادی در داخل و خارج از کشور و از جمله کشورهای اروپایی و کانادا و آمریکا اجرا کرده است که گاه به صورت تکنوازی و سه نوازی و گاهی به صورت گروه نوازی به همراهی استاد شجریان یا علیرضا افتخاری بوده است.

حاصل این کنسرتها کاستهایی است که با نام نی نوا ، حکایت نی ، پیام نسیم ، سروچمان ، دل مجنون ، آسمان عشق ، یاد ایام ، رسوای دل و..... به بازار عرضه گردیده است.

کاستهای مونس جان و مهمان تونیز ثمره فعالیتهای او در زمینه آهنگسازی می باشد.

با این همه وی از کارهای تحقیقی ، فرهنگی غافل نمانده و آلبومهای دو کاسته و سه کاسته شامل بازسازی آثار استاد صبا و ردیف میرزا عبدالله را در دسترس هنرجویان قرار داده است.

عندلیبی از هنرمندان برجسته هنر نی نوازی است چرا که هم در زمینه گروه نوازی و تکنوازی از تکنیکی بالا برخوردار است و هنر نوازندگی اش شیرین و دلپذیر و چشمگیر است.

جمشید عندلیبی در بیشتر آثار استاد شجریان یه عنوان تکنواز ، همنواز و یا سازنده چهارمضراب یا قطعه حضور داشته و اجرای او در کاستهایی که در بالا معرفی شد ستودنی است.

وی همچنین در بسیاری از آثار ارکسترال و موسیقی ملی از جمله موسیقی متن سریال امام علی (ع) ساخته استاد فرهاد فخرالدینی حضوری شایسته داشته است.

ویژگی نوازندگی عندلیبی
   همنوازی نی او با سه تار استاد ذوالفنون بسیار جذاب و سوال و جواب های نی و سه تار در آثار اجرا شده نظیر مهمان تو و مجنون درخور تأمل است.

یکی از ویژگی های هنری او و همچنین برادرش محمد جلیل عندلیبی ، توجه به موسیقی محلی و فولکلور کردستان و سایر مناطق ایران است. این ملودی ها در آلبومهای بی کلام پاییز نی زار و همچنین آلبوم بابا طاهر ( با صدای افتخاری ) به خوبی مشهود است.

آلبوم پاییز نی زار که یکی از آثار برجسته جمشید عندلیبی تلقی می شود ، طرفداران و منتقدان خاصی دارد ؛ چرا که در این آلبوم ساز نی در کنار سازهای الکترونیک خود نمایی می کند و قطعاتی در مایه های محلی و ردیفی برای این تلفیق اجرا شده اند. وی هدف از این کار را معرفی ساز نی به جوانان و نوجوانانی که علاقه مند به موسیقی های جدید و ریتمهای تند هستند اعلام کرده است.

به هرحال حدود سی سال حضور جمشید عندلیبی در عرضه های مختلف موسیقی ، منجر به خلق آثاری شد که نشان داد علیرغم وجود هنرمندانی چون استاد کسایی و یا موسوی راه نی نوازی همچنان ادامه دارد و نی می تواند بیش از گذشته در انواع موسیقی کارایی و توانمندی داشته باشد.

منبع : وبلاگ آتش کاروان

--- قطعاتی از جمشید عندلیبی ---
بهار سرمست از استاد ابوالحسن صبا - اجرای جمشید عندلیبی
قطعه ای از آلبوم نی نوا - ساختهء حسین علیزاده - با اجرای جمشید عندلیبی

کرشمه ... وبلاگی که ۶ ماه پیش با آن آشنا شدید ... تقریبا هر روز به روز می شد ... پس از یکی دو ماه به شیوهء به روز کردن آن نظمی بخشیدیم ... گذشت و گذشت ... آلبوم عکس استاد شجریان را ساختیم ... باز هم گذشت تا روزی که توسط دوستی خبردار شدم که آلبوم عکس با ۳۰۰ تصویر هک شده است. آن همه زحمت توسط یک شخص با چند کوچک کلیک پاک شد و از بین رفت ... گذشت و گذشت ... تا دوباره آلبوم را راه اندازی کردیم ... پس از چند ماه وبلاگ اصلی با حدود ۸۰ مطلب هک شد. نمی دانم چرا ... واقعا در حیرت مانده بودم ... معمولا وبلاگهایی که دشمنی خاص دارند هک می شوند ... این وبلاگ که دشمنی خاص نداشت ... اما هواسمان نبود که این وبلاگ هم دشمنی پنهانی داشت ... او را شناختم ... با وی صحبت کردم ... قانع نشد ... راضی نشد که وبلاگ را پس بدهد ... گفتم تو که تمام پست های آن را پاک کردی ... خوب وبلاگ را حداقل پس بده تا فکری بکنم ... باز هم راضی نشد ... گویا دشمن بدی بود ... در اوایل مدت وبلاگ نویسی وقتی با دوست خوبم امیر دل آواز دربارهء وبلاگش صحبت می کردم ... گفت که خیلی راحت تمام چیزهایی که بود توسط هکر آن پاک شد ... گفت عذابم می داد ... من را نیز همینطور ... تازه فهمیدم که چقدر تخریب آسان است و ساختن دشوار ... باز هم گذشت تا دوستانی جمع شدند و با دلگرمیشان دوباره ما را به جمع وبلاگ نویسان آوردند ... سه گاه راه افتاد ... دیگر خبری از هکر کرشمه نبود ... انگار فهمیده بود که ماموریتش تمام شده است ... پس از گذشت چند هفته باز به فکری افتادم برای پس گرفتن کرشمه ... ایمیل هایی بود که سرازیر می شد به مدیر بلاگفا ... این مدیر خوب هم پس از گذشت چند روز و شاید هفته درخواست ما را اجابت کرد و "کرشمه" را حذف کرد. ... جمعه بود ... غروب ... کرشمه حذف شد ... و دوباره ثبت شد ...

برخی از مطالب وبلاگ کرشمهء قبل و سه گاه نیز در این وبلاگ دوباره ارسال می شوند.

از همهء دوستانی که در سه گاه منتظر مطلبی بودند ولی چیزی نیافتند عذر بسیار می خواهم و امید است که بتوانم در اینجا دوباره محیطی از دوستی و محبت داشته باشیم ...

سپاس و عذر مرا بابت تاخیر چند ماهه رابپذیرید ... محمد

   گام بزرگی را در نظر می گیریم برای مثال گام بزرگ Do :

Do¹    Re²    Mi³    Fa⁴    Sol⁵    La⁶    Si⁷    Do⁸

   برای پیدا کردن درجهء هر گام شمارهء آن نت (به ترتیب بالا) از نت آغازین آن گام (که نام گام همان نام نت آغازین است) می شماریم و عدد بدست آمده را شمارهء آن گام می نامیم.

برای مثال در گام بزرگ Do ، درجهء نت Re در این گام 2 می باشد. چون نت Re دومین نت در گام بزرگ Do است پس در گام بزرگ Do درجهء نت Re  دو می باشد. (به جدول زیر توجه کنید.)

   رابطهء میان دانگ ها در گام:

  هر گام در موسیقی از دو دانگ تشکیل شده است. اگر بخواهیم مفهوم دانگ را در موسیقی بیان کنیم می توانیم به زیبان ساده بگوییم که در هر گام چهار نت اوّل را دانگ اول آن گام و چهار نت دوم را دانگ دوم آن گام می نامیم. (شکل ۱)

شکل 1 - دانگ ها در یک گام

   همانطور که در شکل بالا می بینید در گام بزرگ Do دانگ اول فاصلهء میان نت های Do-Fa و گام دوم Sol-Do است. که در دانگ دوم نت Do نت اکتاو بالاتر از نت اول است.

   برای نوشتن یک گام باید مطابق قوانین فاصلهء نت های 3-4 و 7-8 نیم پرده باشد. اما گامهای موسیقی رابطهء دانگی دارند. بطوریکه دانگ دوم یک گام ، دانگ آغازین گام بعدی است. برای دریافت بیشتر این مفهوم به مثال زیر توجه کنید :

دانگ اول (Do¹    Re²    Mi³    Fa⁴)   دانگ دوم(Sol⁵    La⁶    Si⁷    Do⁸) 

  اگر بخواهیم مطابق گام بزرگ بالا و رابطهء میان دانگهای آن گام بزرگ دیگری بنویسیم ، می توانیم از دانگ دوم استفاده کرده و گام بزگر Sol را توسط دانگ دوم گام بزرگ Do بنویسیم. گام بزرگ Sol اینگونه می شود :

Sol    La    Si    Do    Re    Mi    Fa^#   Sol

   اما چرا Fa دیز شد؟ طبق تعریف ، گام بزرگ گامی است که بین فواصل 3-4 و 7-8 آن نیم پرده و سایر فواصب پرده باشد. برای اینکه فاصلهء بین نتهای Fa , Sol نیم پرده شود ناچاریم که با قرار دادن علامت دیز بر روی نت Fa فاصلهء آن را تا نت Sol به نیم پرده برسانیم.

   گام در موسیقی

   گام عبارت است از تعدادی اصوات پی در پی که با فاصله هایی معین و حساب شده ای به دنبال یکدیدگر قرار می گردند و آخرین نت آن ، فاصلهء بالاتر همان نت اول است. برای مثال اگر گام دو با نت Do شروع می شود نت پایانی آن هم در همان گام Do است که یک اکتاو بالاتر از نت پیشین (هشت نت) قرار می گیرد.

   گامها بطور کلّی به دو نوع "کروماتیک" و "دیاتونیک" تقسیم بندی می شوند. نخست به بررسی گام کروماتیک می پردازیم.

   گام کروماتیک :

   گامی که فواصل بین نتهای آن (هر نتی که باشد) نیم پرده وجود داشته باشد گام کروماتیک شکل می گیرد. بطور کلی نتهای کروماتیک به نتهای غیرهمنام نیز گفته می شود. در گام کروماتیک فواصل بین پرده ها حتما باید نیم پرده باشد.

   گام کروماتیک خود بر دو نوع است : کروماتیک ملودیک و کروماتیک هارمونیک. در گام کروماتیک ملودیک وضعیت نتها بهم عکس گام کروماتیک هارمونیک است. جابجایی پرده ها در گام کروماتیک ملودیک موجب تفاوت آن در گام هارمونیک می شود.

   گام دیاتونیک :

   گامی که بین فواصل آن (هشت نت موسیقی) پرده و نیم پرده باشد گام دیاتونیک نامیده می شود. در موسیقی متداول ترین گام ، گام دیاتونیک است. گام دیاتونیک خود بر دو نوع دیاتونیک بزرگ و دیاتونیک کوچک تقسیم بندی می شود.

   گام دیاتونیک بزرگ :

   گام بزرگ دیاتونیک به گامی گفته می شود که بین فاواصل (در هشت نت پی در پی) بین فاصلهء نتهای 3 و 4 و 7-8 نیم پرده باشد و بقیهء فواصل از پرده تشکیل شده باشد. یعنی در گام دیاتونیک بزرگ میان 5 فاصله پرده وجود دارد و 2 فاصلهء آن نیم پرده است. برای مثال گام بزرگ دو در زیر آمده است.

Do¹    Re²    Mi³    Fa⁴    Sol⁵    La⁶    Si⁷    Do⁸

   چنانچه دیده می شود بین فواصل نتهای Mi و Fa نیم پرده وجود دارد همچنین بین فاصله‌های نتهای Si و Do نیز نیم پرده وجود دارد پس گامی که در بالا نوشته شده است تشکیل یک گام دیاتونیک بزرگ را می دهد.

   رابطهء بملها و دیزها :

   اگر ما بخوهیم گامی بنویسیم که در آن فواصل بین سه-چهار و هفت-هشت نیم پرده باشد همیشه مثل گام بزرگ دو نمی توانیم عمل کنیم. یا بعبارتی لازم است تغییرات علامتی در گام ایجاد کنیم تا فواصل مطلوب بدست آید. این تغییرات غالبا از علامت "بمل"ها و "دیز"ها استفاده می کند.

 (b)  نتی که حرکت بمل را روی خود می گیرد صدای خود را بم تر می کند و درواقعع نیم پرده بسمت نت بالاتر از خود حرکت می کنند. برای مثال نت Si را در نظر می گیریم. اگر با بخواهیم حرکت بمل را روی این نت اعمال کنیم در واقع نیم پرده آنرا بسمت نت La حرکت داده ایم و به این نت نزدیک تر کرده این.

 (#)  امّا نتی که حرکت دیز را بر روی خود می گیرد صدای خود را نیم پرده زیر تر می کند یعنی به سمت نت پایین تر از خود حرکت می کند. اگر ما دوباره نت Si را در نظر بگیریم ، چنانچه بخواهیم آن را دیز کنیم در واقع آنرا به نت Do (که نت بعدی آن می باشد) نزدیک تر کرده ایم.
در زیر گام بزرگی را در نظر می گیریم که از حرکت های بمل^b و دیز^# استفاده می کند.

                       گام بزرگ فا      Fa    Sol    La    Si^b    Do    Re    Mi    Fa

                       گام بزرگ سل  Sol    La    Si    Do    Re    Mi    Fa^#   Sol

   در دو گام بزرگ بالا چنانچه دیده می شود همواره بین فاصله‌های سه-چهار و هفت-هشت آنها نیم پرده وجود دارد و بقیهء فواصل پرده هستند.

الفبای موسیقی

   بطور کلی نت های موسیقی الفبای موسیقی نامیده می شوند. تعداد حروف الفبای موسیقی هفت عدد است که با گردش ، این نت ها تکرار می شوند. به شکل 1 توجه کنید. نامهایی که در زیر مشاهده می کنید اغلب به زبان فرانسه نوشته می شوند که می توانید برای اطلاعات بیشتر به جدول پایان مطلب مراجعه کنید.

شکل 1 – نت های موسیقی

A  -  B  -  C  -  D  -  E  -  F  -  G

 محل قرارگیری نت ها روی خطوط موسیقی
   الفبای موسیقی را می توان روی پنج خط موازی نشان داد. نام این خطوط پنج خط حامل است. نت ها می توانند در این پنج خط روی خطوط یا میان آنها نیز قرار بگیرند. (شکل-2) 

شکل 2 – پنج خط حامل موسیقی

   نت های موسیقی به ترتیب شکل 1 از پایین به بالا چیده می شوند و هر چه محل قرار گیری نت ها بالاتر باشد ، صدای نت زیرتر می شود ؛ یا به عبارتی نت ها هر چه پایین تر باشند صدای بمتری دارند. در شکل زیر می توانید محل قرار گیری نت ها را روی پنج خط حامل موسیقی مشاهده کنید.  همچنین باید یادآور شد که روی 5 خط اصلی در موسیقی تنها 11 نت قرار می گیرند :

شکل 3 – نام و محل قرارگیری 11 نت روی پنج خط حامل موسیقی

خطوط تکمیلی روی پنج خط حامل 

   بطور کلی نت های موسیقی حدودا 60 عدد می باشند. معمولا روی سازهای غربی و خارجی می توان این تعداد نت را اجرا کرد (سازهایی مانند پیانو). امّا روی سازهای ایرانی تا حداکثر می توان 30 نت را اجرا نمود (سازهایی مانند تار یا سه تار) ؛ باتوجه به این گفته نمی توان همهء نت های موسیقی را روی خطوط حامل موسیقی جای داد ؛ بهمین دلیل در زیر یا بالای 5 خط حامل خطوط شکسته ای قرار می دهند که می توان توسط آنها نتهای بیشتری را نوشت و اجرا کرد. اسامی این نت ها مانند قبل می باشد و صدای این نتها –آنگونه که گفته شد- هر چه پایین تر باشد بم تر و هرچه بسمت بالا حرکت کند زیر تر می شود. در شکل زیر می توانید تعدادی از این نت ها را ببینید. البته در اینجا تعداد محدودی را از نتهای مخصوص خطوط اضافه نشان داده شده است. (شکل-4)

 
شکل 4 - خطوط اضافه یا تکمیلی پنج خط حامل

علامات پایه روی نت ها :

   بطور کلی هرگاه بر سر نتی علامت دیز بیاید آن نت صدای زیر تری پیدا می کند یا به اصطلاح آن نمی پرده به بالا می آید. علامت دیز در موسیقی # است.

   بمل از دیگر علامت های موسیقی است که صدای نت را بم تر می کند یا به اصطلاح دیگر آنرا نیم پرده به پایین می آورد. علامت بمل در موسیقی b است.

    بکار یکی دیگر از علامات موسیقی است که هرگاه بر سر نتی بیاید ، را به حالت اصلی خود بازمی گرداند. یعنی اگر در قطعه‌ای (برای مثل) نت Si بمل باشد، با آواردن حرکت بکار روی آن ، آن نت صدای اصلی خود را پیدا می کند. علامت بکار در موسیقی  است.

 اسامی نت ها در زبان های مختلف

   جدول زیر علامات نتهای مختلف را در 4 زبان فارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی بیان می کند. بطور معمول نام نتهای فرانسه و فارسی بیشتر از زبانهای دیگر به هم شبیه‌اند. (جدول-1